Stóra "Palli er einn í heiminum" samsærið

Það er til tvenns konar fólk í heiminum. Það sem las Palli er einn í heiminum eins og hún var fyrst skrifuð, þar sem sagan endar á Palla grátandi aleinn i rúminu sínu og hinn hópurinn, sem las útgáfuna sem endar á því að Palli leikur sér glaður í bragði á leikvelli með vinum sínum.

"... der først i Palle alene i verdens 4. oplag, blev tilføjet et sidste udglattende billede af en smilende og tryg Palle på legepladsen med kammerater. Den oprindelige slutning - Palle, der græder alene i sin seng, efter at have indset at det hele bare var en drøm - var for barsk." *

Um þetta skrifaði höfundurinn sjálfur:
„Í 1954 útgáfunni var hinni sorglegu lokamynd bókarinnar af Palla grátandi einn i rúminu sínu skipt út fyrir Palla sem lék sér glaður í bragði á leikvelli með vinum sínum. Strax þegar bókin kom fyrst út árið 1942 gagnrýndi einn lesandi Sorø Amtstidende hinn dapurlega endi og skrifaði að 'svona hefði HC Andersen aldrei borið sig að'. Eftir mikla umhugsun kom nýja útgáfan út í fyrsta skipti árið 1951, í Hollandi [...].”

„I 1954-udgaven blev det sørgelige slutbillede af den grædende Palle alene i sin seng skiftet ud med en glad Palle på en legeplads med kammerater. Allerede ved udgivelsen i 1942 kritiserede en anmelder ved Sorø Amtstidende den triste slutning og skrev, 'at sådan kunne H.C. Andersen aldrig have båret sig ad'. Den nye udgave lanceredes efter mange overvejelser første gang i 1951 i en hollandsk udgave […].” *

Gamla hranalega myndin er aftur á sínum stað í 7. útgáfu á íslensku frá 2007, en ritskoðaða útgáfan rataði í einhverjar fyrri útgáfur bókarinnar hér á landi. Í Danmörku var horfið aftur til upprunalega endisins árið 1984.

Upprunalegi endirinn, Palli grætur í rúminu sínu.

Gerviendirinn.

Bókin byrjar þegar Palli vaknar einn í rúminu.

Ljóð Roberts Burns, um jafn hverfular áætlanir manna og músa.

Eftirfarandi tilvitnun í leikskrá Leikfélags Reykjavíkur og þýðing á erindi í ljóði Roberts Burns birtist í Þjóðviljanum 12. janúr 1954:

„Skozka skáldið Robert Burns [1759-1796] orti kvæði um mús, sem varð í plógfari hans í nóvember 1785 og hefur John Steinbeck haft (það) erindi í huga, þegar hann reit leikrit sitt [Mýs og menn]. Í átta erindum lýsir Burns samúð bóndans með varnarlausu dýri, sem hann hefur óviljandi hrakið úr vetrarhíði, en gerir um leið samanburð við örlög manna. 

 ...

En, mýsla, ekki ert þú ein um það að reyna,
að fyrir hyggja kemur ekki alltaf í hag;
því er svo oft um mýs og menn,
að nákvæmustu áform fara út um þúfur
og skilja ekki annað eftir en sorg og sársauka,
í stað fyrirheitinnar gleði.

Texti erindisins á frummálinu:

But, Mousie, thou art no thy lane,
In proving foresight may be vain;
The best-laid schemes o' mice an 'men
Gang aft agley,
An'lea'e us nought but grief an' pain,
For promis'd joy!

Þýðanda er ekki getið og ekki heldur þess sem seinna þýddi miðhluta erindisins með þessum hætti í Mbl. 21. jan. 1999:

Svo bregðast bestu ráð
bæði músa og manna

Ljóðið heitir á frummálinu To A Mouse, On Turning Her Up In Her Nest With The Plough. Eftirfarandi þýðing Þórarins Eldjárns birtist í Lesbók Mbl. 2001, þar sem þessum sömu línum er snarað svo:

Vel ætla mýs og menn sér jafnt,
svo misferst það.

Smellið til að stækka.

Pay lip service

Pay lip service to something or someone - pretend to support, support insincerely, support hypocritically. He had done no more that pay lip service to their views (thefreedictionary.com).

Orðatiltækið útleggst ágætlega á íslensku á þennan hátt:

játa gildi e-s með vörunum.

Mynd af babylon.com.

Interested party, interested parties, á íslensku

Að jafnaði merkir „interested party“ aðili sem á (lögvarinna) hagsmuna að gæta, hagsmunaaðili. 

Í sumum tilvikum er hugtakið notað um þá ekki eiga beinan rétt til aðildar að máli, en er engu að síður heimilt að láta sig mál varða t.d. með því að koma athugasemdum á framfæri. Þá getur verið hentugt að notast við „aðilar sem telja sig eiga hagsmuna að gæta“, eða „áhugaaðilar“. 

Á þýsku er talað um der Beteiligte, þ.e. sá sem á hlutdeild.

Hlustið góðu vinir - lögin um Emil í Kattholti

Lag: Georg Riedel

Texti: Astrid Lindgren

Íslensk útgáfa 1 - "sem aldrei brjótið súpuskál" (þýðanda ekki getið):

Hlustið góðu vinir

Hlustið góðu vinir
ég skal segja ykkur sögu
sem er kennd við Emil
og strákapör hans mörg.
Í Beykiskógum Smálanda

bjó hann fyrir löngu
bærinn hans hét Kattholt
og sveitin Skógartjörn.

Já uppátækjum fjöldamörgum
upp á þar hann fann
og Emil það var nafnið hans
já Emil það hét hann.
Tralalallla…

Hlustið góðu vinir
nú skal sögu af því segja
sem að Emil gerði
einn fagran dag í maí.
Upp í topp á fánastöng
hann hífði systur sína
svo hún fengi útsýni
yfir sveit og bæ.

Já það sem hann lét ógert
var ekki kannski margt
og Ida varð að hanga þar
úr degi góðan part.

Nú skuluð þið heyra
hvernig hann í skál með súpu
höfði sínu dýfði
og oní fastur varð.
Og síðan varð að flytja hann
í flýti burt til læknis
því firna mikil eyru
á höfðinu hann bar.

Þið getið varla hugsað ykkur
ærsl hans yfirleitt
sem aldrei brjótið súpuskál
og skemmið ekki neitt.

Þó er varla gerlegt
að greina rétt frá öllum
glöpunum og hrekkjunum
sem hann upp á fann
í smiðjukróknum
hann var látinn hýrast marga daga
hugsið ykkur bara
svo óþekkur var hann.

Í Beykilöndum Smálanda
enginn slíkur var
sem Emil litli í Kattholti
og hvergi neins staðar!

Tralalla…

***

Í sumum útgáfum segir í þriðju síðustu málsgreininni:

"Þið getið varla hugsað ykkur ærls hans yfirleitt
sem aldrei brýtur súpuskál og aldrei skemmir neitt."

Ætla má að það byggi á misskilningi.

***

Útgáfa 2 - "úr sláturdallinum" (þýðanda ekki getið):

Ja, þessi Emil 

Hlustið, góðu vinir, nú skal segja
ykkur sögu,
söguna um strákinn sem
stundum illa lét,
honum líkt var barn ei neitt í
bláum Smálandsdölum,
bærinn var í Hlynskógarsókn og
Kattholt hét.

Já, upp á líku ekki þar
neinn annar strákur fann,
því engum líkur Emil var,
og Emil það hét hann.

Hlustið, góðu vinir, nú skal sögu
um það segja
sem hann Emil gerði einn fagran dag í maí,
upp í Kattholts flaggstöng hann
hífði systur sína
svo hún gæti dinglað í vorsins
milda blæ.

Já, þvílíkt ógnar uppistand,
þó Ídu væri dátt,
þar sveif hún yfir sjó og land
og svona líka hátt.

Nú skal ykkur segja hvernig
okkar væni vinur
var til læknis fluttur, já það var
afleitt mál,
vegna þess að eyrun voru allt of
stór á honum
er hann setti höfuðið niðrí
súpuskál.

Ef súpuskál finnst aðeins ein
er alltaf von á því
að boðið sé að börn ei nein
þar búa megi í.

Hlustið, góðu vinir, nú skal segja
um það sögus
em hann Emil gerði við
kirsuberin fín,
já, hann skrapp á fyllerí og fyllti
líka grísinn
og fullir voru báðir tveir alveg eins
og svín.

Já, óþekkt hans var ógnarstór,
en eftir daginn þann
sem betur fer hann batna fór
og bindindisheit vann.

Einnig, góðu vinir, skal ég segja
ykkur sögu,
sorglega að vísu, um uppákomu
þá
þegar Emil rottu í gildru vildi
ginna
en ginnti í staðinn pabba síns
vinstri stórutá.
Og bætti heldur betur um svo blóðið flaut um kinn,
þann dag úr sláturdallinum
hann demdi á pabba sinn.


***

Svo má deila um hvort annað þessara laga líkist svo mjög upprunalega textanum:

Hujedamej, Sånt Barn Han Var! – Emil i Lönneberga

Hör nu på, govänner, så ska jag för er berätta
vad en gosse gjorde, det är nu längesen,
men nog lever minnet kvar i Smålands sköna dalar,
Katthult Lönneberga, det var den gossens he,.
Hujedamej, sånt barn han var,
Ej värre tänkas kan,
Och Emil var det namn han bar,
Ja, Emil hette han.

Sing-dudel-dej-sing-dudel dej
Sing-dudel-dudel-dej
Sing-dudel-dej-sing-dudel-dej
Hu-jeda-jeda-mej

Hör nu på, goävanner, så ska jag för er berätta
vad vår Emil gjorde en dag i sköna maj.
Upp i Katthults flaggsång hissa han sin lille syster,
stod sen lugnt og såg henne hänga där på svaj.
Hujedamej, sånt barn han var,
fast Ida var rätt nöjd,
ty ingen annan svävat har
på denne höga höjd.

Sing-dudel-dej-sing-dudel dej
Sing-dudel-dudel-dej
Sing-dudel-dej-sing-dudel-dej
Hu-jeda-jeda-mej

Nästa hyss han gjorde var när han i grönsakssoppan
dök på huvet ner og sen satt där stenhårt fast
uti mor sins soppskål, ty hans öron var för stora,
så det blev att fara till doktorn det med hast.
Hujedamej, sånt barn han var,
tror inte också ni,
att den som blott en soppskål har
vill ej ha gossar i?

Sing-dudel-dej-sing-dudel dej
Sing-dudel-dudel-dej
Sing-dudel-dej-sing-dudel-dej
Hu-jeda-jeda-mej.

Viljen I sen höra så ska jag för er berätta
vad vår Emil gjorde en dag i körsbärsti'n.
Det var då han la sej full, och full blev också grisen,
jojo, det var allt ett par sköna fyllesvin.
Hujedamej, sånt barn han var,
men som godtemplare
stod Emil redan nästa dag
och det var kärt att se.

Refr.
Sing-dudel-dej-sing-dudel dej
Sing-dudel-dudel-dej
Sing-dudel-dej-sing-dudel-dej
Hu-jeda-jeda-mej.

Och till sist, govänner, så kan jag för er berätta
hur i trisseobda sin far han låste in.
Stackars far forsökte krypa ut igenom gluggen
Men blev fast och hang där, tills natten den bröt in.
Hujedamej, sånt barn han var,
Den Emil som jag minns.
Nog är sånt illdåd mot en far
det grymmaste som finns.

Refr:

Hör du på, govänner, inte kan jag ju berätta
alla hemska hyss som vår Emil tog sej för,
men i snickarboden fick han sitta alla dagar,
tänk på det, små barn, om ni denne visa hör.
Hujedamej, sånt barn han var,
i hele Småland fanns
ej nån så vild som Emil var
och ingen innan stans.

Refr.

Viljen I sen veta vem som visan diktat haver ?
Det är pigan Lina som uti lust och kval
Tjänade Katthult uti sina ungar dagar,
Ack, vem kan väl räkna de flydda årens tal !
Hujedamej, sånt barn han var,
Men nu så är han man
Och vi i Lönneberga har
Ej bättre karl än han.

Refr.

Flauelskanínan, tilvitnun

Úr Flauelskanínunni (þegar leikföng öðlast líf). Bókin heitir á frummálinu The Velveteen Rabbit (or How Toys Become Real) og kom fyrst út árið 1922. Höfundur er Margery Williams Bianco og meðfylgjandi teikningar eru eftir William Nicholson.



Enska (frummálið, Margery Williams 1922) - The Velveteen Rabbit or How Toys Become Real

"Does it hurt?" asked the Rabbit.

"Sometimes," said the Skin Horse, for he was always truthful. "When you are Real you don't mind being hurt."

"Does it happen all at once, like being wound up," he asked, "or bit by bit?"

"It doesn't happen all at once," said the Skin Horse. "You become. It takes a long time. That's why it doesn't happen often to people who break easily, or have sharp edges, or who have to be carefully kept. Generally, by the time you are Real, most of your hair has been loved off, and your eyes drop out and you get loose in the joints and very shabby. But these things don't matter at all, because once you are Real you can't be ugly, except to people who don't understand."

Danska (þýðing, Mette Jørgensen 1996) - Fløjlskaninen eller Da legetøjet blev levende

”Gør det ondt” spurgte Kanin.

”Sommetider”, sagde Skindhesten, for han talte altid sandt. ”Når du er virkelig, har du ikke noget imod at det gør ondt.”

”Sker det på én gang, som når man bliver trukket op?” spurgte kanin ”eller tager det længere tid?”

”Det sker ikke på én gang,” sagde Skindhesten. Det er noget, du bliver. Det tager lang tid. Det er derfor det ikke så tit sker med folk som let går i stykker, har skarpe kanter, eller skal passes omhyggeligt på. Som regel er det meste af din pels blevet elsket af, når du bliver virkelig. Dine øjne er ved at falde ud, og du er blevet rigtig leddeløs. Men det betyder ikke spor, for når første du er virkelig, kan du ikke være grim, undtagen for folk, der ikke forstår det”

Þýska (þýðing, Hans Gärtner 1992) - Der kleine Kuschelhase oder wie die Dinge wirklich werden

„Tut das weh?“, fragte der Hase.

„Manchmal“, sagte das Pferdchen, denn es war stets aufrichtig. „Wenn du erst wirklich bist, macht es dir nichts mehr aus, verletzt zu werden.“

„Passiert das alles auf einmal, das mit den Verwundungen“, fragte der Kuschelhase, „oder Stück für Stück?“

„Es passiert nicht alles auf einmal“, sprach das Pferdchen. „Es dauert eine lange Zeit. Das ist auch der Grund, warum es nicht sehr oft zerbrechlichen Personen widerfährt, oder welchen mit scharfen Kanten, oder solchen, mit denen man sehr behutsam umgehen muss. Normalerweise, wenn es so weit ist, dass du wirklich wurdest, sind dir die moisten deiner Haare bereits ausgeschmust worden, und deine Augen fallen dir aus und du wirst schon ganz wacklig in den Gelenken und sehr schäbig. Aber all diese Dinge sind unwichtig, denn wenn du erst einmal wirklich bist, kannst du nicht mehr hässlich wirken, außer auf Menschen, die keine Ahnung haben.

Íslenska (þýðing, HS 2013) - Flauelskanínan (þegar leikföng öðlast líf)

„Er það vont?“ spurði kanínan.

„Stundum,“ sagði Skinnhesturinn, því hann sagði alltaf satt. “Þegar þú ert raunveruleg er þér sama þótt það sé vont.“

„Gerist það allt í einu, eins og þegar maður er trekktur upp,“ spurði hún, „eða smátt og smátt?“

„Það gerist ekki allt í einu,“ sagði Skinnhesturinn. „Það er eitthvað sem þú verður. Það tekur langan tíma. Þess vegna kemur það ekki oft fyrir leikföng sem brotna auðveldlega, sem eru með skarpar brúnir eða sem þarf að hugsa mikið um. Yfirleitt, þegar sá tími er kominn að þú verður raunveruleg, er búið að elska af þér flest hárin, augun á þér eru farin að lafa, liðamótin orðin laus og þú ert orðinn mjög snjáð. En þessi hlutir skipta engu máli. Því þegar þú ert orðin raunveruleg getur þú ekki verið ljót, nema fyrir fólki sem skilur ekki.“



Portúgalska (þýðing, fundin hér, ódagsett og þýðanda ekki getið) - O Coelho de Bélbute

“Isso magoa? – perguntou o Coelho.

“Às vezes – respondeu o Cavalo, porque dizia sempre a verdade – mas quando se é Real, não nos importamos que nos magoem”

“Acontece assim de repente, como quando se dá corda, ou a pouco a pouco? – interrogou o Coelho.

“Não acontece tudo de uma vez” – disse o Cavalo – vai acontecendo. Demora muito tempo. Por isso não sucede com muita frequência às pessoas que são frágeis, muito nervosas ou que têm que ser tratadas com muito cuidado. Em geral, quando finalmente conseguimos ser reais o nosso pelo já caiu quase todo, de tantos carinhos e afagos que nos fizeram. E os nossos olhos descaem, ficamos muito puídos e com as articulações moles. Mas nada disso é importante, porque a partir da altura em que se é Real não se pode ser feio, excepto aos olhos de quem não compreende”.

Ítalska (þýðing, fundin hér, ódagsett og þýðanda ekki getið) - Il Coniglietto di Velluto

"Fa male?", chiese il Coniglietto.

"Avolte", rispose il Cavallino di cuoio, poichè diceva sempre la verità. "Ma quando sei Vero non t'importa di provare dolore".

"Succede all'inprovviso, come quando ti caricano, o poco alla volta?", domandò ancora.

"Non succede di colpo", disse il Cavallino di cuoio. "Ci vuole molto tempo per diventare Veri, per questo non capita spesso a quelli che si rompono facilmente o hanno degli spigoli taglienti o vanno maneggiati con cura. Di solito, prima di diventare Vero, avrai perso quasi tutto il pelo a furia di carezze, ti si saranno staccati gli occhi, le giunture non ti funzioneranno più e sarai bello malconcio. Ma di questo non ti importerà niente, perchè quando sei Vero non puoi essere brutto, se non per quelli che non capiscono".

Hollenska (þýðing frá 1973, fundin hér, þýðanda ekki getið) - Het fluwelen konijn, of Hoe speelgoed echt wordt

`Doet dat pijn?' vroeg het Konijntje.

`Soms wel,' zei het Leren Paard, want hij sprak altijd de waarheid. `Als jeEcht bent, dan geef je er niets om dat het pijn heeft gedaan.'

`Gebeurt het allemaal ineens, net als opgewonden worden?' vroeg hij, `ofstukje voor stukje?'

`Het gebeurt niet allemaal ineens,' zei het Leren Paard. 'je wordt hetgewoon. Het duurt een hele tijd. Daarom gebeurt het niet vaak met dingendie gemakkelijk breken, of scherpe randen hebben, of heel voorzichtigbehandeld moeten worden. In het algemeen ben je tegen de tijd dat je Echtwordt, meestal kaalgeknuffeld, en je ogen zijn eruit gevallen en je potenbengelen erbij en je ziet er haveloos uit. Maar dat geeft allemaal niets, wantals je eenmaal Echt bent, ben je niet lelijk meer, behalve voor mensen diehet niet begrijpen.

Hollenska útgáfan.

Færeyska (þýðing, nemendur við Foroya Læraraskúla 1982) - Floyalskaninin
"Fái eg ilt?" spurdi kaninin.

"Við hvørt," svaraði toyhesturinn, tí hann plagdi ongantíð að lúgva. "Tá ið tú ert tú ert verulig, leggur tú einki í, um tú fært ilt".

"Hendir tað knappliga, sum tá ið mekanisk dýr verða trekt upp?" spurdi kaninin, "ella hendir tað so við og við?"


"Tað hendir ikki knappliga," svaraði toyhesturin. "Tað tekur langa tíð, og tí hendir tað ikki leikum, sum ansast skal væl eftir og sum brotna. Sum oftast eru tey so góð við teg, tá tú ert vorðin verulig, at næstan øll hárini slítast burtur, og eyguni detta úr. Tú gerst skirvislig og kloddut, men hetta ger als einki. Tá ið tú ert verulig, kanst tú ikki vera ljót, uttan hjá teimum fólkum, sum ikki kenna teg."

Franska (þýðing frá 1980, fundin hér, þýðanda ekki getið) - Le Lapin en peluche ou comment les jouets peuvent devenir vivants

- Est ce que ça fait mal ? demanda le Lapin.

- Parfois, répondit le Cheval de Cuir, car il était toujours franc. Quand on est vrai, on se moque de souffrir.

- Est-ce que ça arrive d'un seul coup comme si on te remontait ou bien petit à petit ?

- Ça n'arrive pas d'un seul coup, dit le Cheval de Cuir. On le devient peu à peu. Ça prend du temps. C'est 

pourquoi ça n'arrive pas souvent à ceux qui cassent facilement, qui ont des bords anguleux ou qu'il faut protéger avec soin. En général, le temps que tu deviennes vrai, la plupart de tes poils ont été arrachés à force d'amour, tu as les yeux qui tombent, tes articulations sont branlantes et en piteux état. Mais ces choses-là n'ont pas d'importance parce que, une fois que tu es vrai, tu ne peux pas être laid sauf pour ceux qui ne comprennent pas.

Tyrkneska (þýðing frá 2007, þýðanda ekki getið) - Kadife Tavşan
"Canın acır mı peki?" diye sordu Tavşancık.

Sıska At hep doğruyu söylediğinden "Bazen," diye yanıt verdi. "Ama gerçek olduğunda canın acısa da aldırmazsın."

"Düğmeye basılmış gibi pat diye mi olur? Yoksa yavaş yavaş mı?" diye sordu Tavşancık.

"Pat diye olmaz," dedi Sıska At. "Zamanla gelişir. Çoğunlukla da kolay kırılan, köşeli, özenle korunması gereken şeylerin başına gelmez. Gerçek olduğunda saçının çoğu okşanmaktan dökülür, gözlerin düşer, eklemlerin gevşeri iyice eskimiş olursun. Ama tüm bunların hiç önemi yoktur. Çünkü bir kere 'Gerçek' oldun mu, bunu anlamayanların dışında kimse seni çirkin bulmaz."

Bakaradóttirin

Bakaradóttirin eftir Margery Williams Bianco, með teikningum eftir Dorothy Filosa.

[Þýðanda ekki getið. Þeim hlutum sögunnar sem ekki voru þýddir hefur verið bætt við í hornklofum á frummálinu.]

---------

Ó! En hvað bakaradóttirin er falleg!

Bakaradóttirin hefur ljósgult hár og á hverju einasta kvöldi eru settir í það pappírsvöndlar, og á hverjum morgni þyrlast það um höfuðið í mjúkum lokkum. Bakaradóttirin á bláa kjóla, bleika kjóla og dropótta kjóla með pífum og leggingum. Hún er með perlufesti um hálsinn og hringlandi armband og hring með ekta steini. Allar stelpurnar í bekknum glápa á bakaradótturina með öfundarsvip.

En bakaradóttirin er dramblát. Hún teygir fram hökuna svo nefið á henni vísar beint, upp í loftið, og hún er yfir aðra hafin. Aldrei sést hún í búðinni. Hún rigsar fram og aftur á gangstéttinni og tottar perlufestina sína.

[You all know the Baker's shop, two steps down. It is warm in there, and busy. It smells of hot bread, and every few minutes the Baker, a hot, untidy little man in shirt sleeves, comes up from the basement carrying a big tray of crullers, or shiny rolls, or twisted currant buns.] Bakarinn þrælar alla daga og gefur sér rétt tíma til að reka nefið út um dyragættina við og við til að kæla sig. Það er furðulegt að nokkuð jafn fallegt og bakaradóttirin skyldi koma úr bakaríinu.

Einu sinni byrjaði ég að yrkja kvæði um bakaradótturina. [It began:

Oh, it is the Baker's Daughter,
And she is grown so fair, so fair...]

Ég ætlaði að skrifa það fagurlega og teikna bleikar rósir í kring og klippa út fínlega pappírsblúndu í blaðarendurnar og senda henni það í laumi á Valentínusardaginn. En til allrar ólukku rakst ég á annað kvæði, hér um bil eins, sem einhver annar hafði ort löngu á undan mér, svo ég lauk aldrei við kvæðið. En mér kemur það ævinlega í hug þegar ég sé bakaradótturina totta perlufestina sína.

Það var aðeins einn hlutur í bakaríinu, sem nálgaðist það að vera eins skrautlegur og bakaradóttirin. sjálf, og það var stóra, kringlótta tertan sem skipaði heiðurssess í miðjum bakarísglugganum. Það var súkkulaðiterta með allskonar rósum og flúri og á miðri tertunni stóð letrað með ljósrauðum sykurstofum AFMÆLI. Einhverra hluta vegna vildi bakarinn ekki selja þessa tertu. Kannski var það vegna þess að hann treysti sér ekki til að búa til aðra eins fallega. Hann hefði selt þér hvaða aðra köku sem var úr glugganum, jafnvel þó þú hefðir komið eldsnemma á bolludaginn, þegar hann átti annars engar kökur, og hefðir beðið hann um stóra rjómatertu, þá hefði hann sagt:

„Ég skal láta þig hafa eina klukkan þrjú“.

[And if you then asked:] „En hvað um tertuna í glugganum?“ [he would reply:]

„Hún er ekki til sölu. Þú skalt fá tertu klukkan þrjú“.

Þótt þú hefðir boðið honum fleiri hundruð krónur hefði hann ekki selt þér tertuna úr glugganum. Ég þori næstum. aldrei að tala við bakaradótturina. Ég er og lítilsháttar. Þó hún eigi vini eru það samt aldrei strákar. Hún reigir sig framan í þá yfir götuna. Stundum er hún með einhverri stelpu svona viku tíma. Hún verður auðvitað agalega montin. [á ensku: Naturally they are very proud.] Fyrst ekki er hægt að vera prinsessa eða filmstjarna er kannski næst bezt að fá að ganga með bakaradótturinni inn á veitingahúsið og sitja við hliðina á henni á háum stól við skenkinn og borða ananas með rjóma.

Það var ein stelpa sem bakaradótturinni þóknaðist að taka sér fyrir vinkonu. Kannski var bað vegna nafnsins. Hún hét Karmelíta. og Karmelíta er afskaplega rómantískt nafn. Karmelíta var með svart hár og átti silfurlitaðar töflur. Hún var eina stelpan sem nokkru sinni sást leiða bakaradótturina. Hvað þær voru að tala um þegar þær gengu svona arm í arm veit enginn. En Karmelíta gekk með perlufesti bakaradótturinnar og bakaradóttirin með perlufesti Karmelítu, sem sagt þær voru ákaflega góðar vinkonur — á meðan það entist.



Og hún [það] entist þar til Karmelíta hélt afmælisveizluna sína. Auðvitað var bakaradótturinni boðið, og svo nokkrum öðrum skólafélögum Karmelítu. Þetta átti að vera regluleg veizla, klukkan fjögur um daginn, og það átti að vera rjómaís. Bakaradóttirin sagðist koma með tertuna.

„Ég skal baka góða tertu“, sagði faðir hennar, „með appelsínukremi. Við skulum sjá ... hvað heldurðu að verði margir?“

En þetta var nú ekki það, sem bakaradóttirin hafði hugsað sér. Hver sem var gat gefið tertu með appelsínukremi. „Ég ætla sjálf að velja tertuna!“ hugsaði bakaradóttirin með sér. En hún sagði aðeins: „En hvað það verður gaman!“

Og seinna um daginn þegar faðir hennar var að nostra við appelsínutertuna (af því að hann vildi að kakan yrði sérstaklega falleg), og móðir hennar var að veifa henni í fertugasta skiptið út um stofudyrnar, en bakarískötturinn steinsvaf í einum kuðung bak við búðarborðið, þá laumaðist bakaradóttirin niður fyrir hús og læddist inn í búðina, í öllu stássinu, og stal, já hún stal stóru, fallegu tertunni úr miðjum búðarglugganum!

Það er svo sem auðvitað að hún hafði hugsað sér þetta frá upphafi.

Hún tók tertuna upp — en hvað hún var létt á tréfati og hvað eina. Hún breiddi smjörpappír yfir hana og bar hana rakleitt heim til Karmelítu.



„Hvílík terta!“ hrópuðu allir krakkarnir, þegar hún kom með hana. Umbúðirnar voru teknar varlega utan af tertunni og hún var sett á mitt borðið og kertum raðað í kring. „En hvað tertan er falleg og létt!“ sagði móðir Karmelítu.

„Allar góðar kökur eru léttar“, sagði bakaradóttirin.

„Það var ákaflega fallegt af föður þínum að baka svona stóra og skrautlega tertu“, sagði móðir Karmelítu.

„Ég valdi hana sjálf!“ sagði bakaradóttirin og kastaði hnakka.

Þau töluðu kurteislega saman dálitla stund og Karmelita sýndi afmælisgjafirnar sínar. Loks kom að því að rjómaísinn var borinn inn á litlum glerdiskum.

„Og nú“, sagði Karmelíta, „skulum við öll smakka á þessari yndislegu afmælistertu“!

Karmelíta varð að skera hana, af því þetta var hennar afmæli. Hún stóð þarna dauðfeimin, því það var svo hljótt og allra augu störðu á kökuna, það eina sem rauf þögnina var smjattið í Tomma, hann flýtti sér svo mikið að sleikja ísskeiðina svo hann fengi fyrst af tertunni.

Bakaradóttirin ein sat hnakkakert, með vandlega breitt úr pilsinu, á svipinn rétt eins og svona kökur væru á hverjum degi heima hjá henni.

Karmelíta tók hnífinn og stakk honum í mitt ljósrautt flúrið. Það mátti heyra saumnál detta.

En hnífurinn beit ekki á tertuna. Karmelíta eldroðnaði, dró andann djúpt og reyndi aftur.

En hnífurinn beit ekki.



„Þú verður að reyna betur, elskan,“ sagði móðir hennar og brosti glaðlega. „Mér sýnist toppskreytingin svolítið hörð. Á ég að hjálpa þér?“

Karmelíta hafði ýtt á hnífinn af öllum kröftum. Allt í einu datt henni í hug að eitthvað væri bogið við tertuna. En dró andann dálítið dýpra og nú ýtti móðir hennar á hnífinn líka.

Það mátti heyra tvær saumnálar detta.

Og þá kom skyndilega skrýtinn hvellur og hnífurinn sökk inn í tertuna og um leið kollsteyptist hún, og þarna lá hún á hvolfi og hnífurinn, sem móðir Karmelítu hélt á, stóð fastur í henni, en allir horfðu á yfir sig hissa. Þó var þetta ekki það versta. — Tertan var hol að innan!

Hún var ekki annað en stærðar pappaskel með sykurrósum og kremi utan á, og það var þess vegna sem bakarinn vildi ekki selja hana.

Þú getur rétt ímyndað þér hvernig veizlan fór. Hvernig gestirnir pískruðu og flissuðu, hvernig Karmelíta grét og bakaradóttirin roðnaði meira og meira og saug upp í nefið, og hvernig móðir Karmelítu reyndi að gera allt gott og láta eins og þetta væri bara fyndið. Og fyrirtaks skemmtiatriði í afmælisveizlu. [And how, at the very last minute, while the ice cream was all melting away, they had to send out and buy a real cake, somewhere else!]

En Karmelítu fannst Þetta ekki fyndið. Hún gat aldrei, aldrei fyrirgefið bakaradótturinni að hún skyldi eyðileggja afmælisveizluna hennar. Í langan tíma talaði hún ekki stakt orð við hana. En hinir krakkarnir voru vön að segja, ef þau mættu Karmelítu eða bakaradótturinni;

„Og nú skulum við öll smakka á tertunni!“

Þú heldur kannski að bakaradóttirin hafi tekið sig á eftir þetta. Ó, nei það var nú eitthvað annað. Ég mætti henni í fyrradag, hún rigsaði á gangstéttinni hnakkakertari en nokkru sinni fyrr.

Um leið og ég gekk framhjá henni hvíslaði ég:

„Nú skulum við öll smakka á tertunni!“

Og hvað heldurðu að hún hafi gert! Mér gremst að segja frá því.

Hún rak — út — úr — sér — tunguna!

Nú er önnur terta í glugga bakarans. Hún er skreytt með grænu kremi og bleikum rósum, en tvær litlar sykurdúfur sitja á toppnum á henni. Hún er jafnvel enn stórkostlegri en hin og endist líklega helmingi lengur.

Nema, auðvitað ef einhver annar héldi afmælisveizlu.

---------



Þessi þýðing á sögunni The Baker's Daughter eftir Margery Williams Bianco birtist í Þjóðviljanum í júlí 1960:

• Þjóðviljinn, 147. tölublað (laugard. 02.07.1960), blaðsíða 10 - http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2788775 
• Þjóðviljinn, 149. tölublað (laugard. 09.07.1960), blaðsíða 9 - http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2788846

Hún virðist fyrst hafa komið út á frummálinu í ritröðinni Stories About Boys and Girls árið 1938.